Home / Kiến thức / Đậu mùa – Đại dịch đã được loại bỏ

Đậu mùa – Đại dịch đã được loại bỏ

Đậu mùa đã từng là nỗi ám ảnh của nhân loại với những đại dịch gây ra hàng triệu cái chết mỗi năm. Căn bệnh này từng là cơn ác mộng của ngành y nói riêng và thế giới nói chung khi gần như được coi là vô phương cứu chữa, tỷ lệ tử vòn do nó gây ra lên đến 100% – một con số hết sức đáng sợ. Tuy hiện nay bệnh đã được thanh toán nhưng những biến chứng và nguy hiểm nó gây ra thì vẫn không thể coi thường.

Đậu mùa là bệnh như thế nào?

Đậu mùa là bệnh truyền nhiễm do virus Variola gây ra và lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp. Trước khi được thanh toán thì Variola virus là nỗi ám ảnh của loài người khi chúng có thể tồn tại từ 3 đến 17 tháng ở nhiệt độ 4 đến 20 độ ngoài môi trường khô. Loại virus này tồn tại 2 chủng là Variola major gây bệnh đậu mùa nặng (smallpox) có tỷ lệ chết/mắc từ 20 – 50% và Variola minor gây bệnh đậu mùa nhẹ (alastrim) có tỷ lệ chết dưới 1%.

Đậu mùa - Đại dịch đã được loại bỏ - định nghĩa bệnh

Đậu mùa xuất hiện rất sớm, khoảng 10.000 năm trước Công nguyên và từng được coi là căn bệnh tối nguy hiểm khi là nguyên nhân gây ra 400.000 cái chết mỗi năm ở châu Âu trong những năm cuối thế kỷ XVIII và “đỉnh cao” là 500 triệu người đã tử vong vì căn bệnh này vào thế kỷ XX. Tuy nhiên với những nỗ lực không ngừng nghỉ của y học hiện đại, đậu mùa đã được thanh toán hoàn toàn vào tháng 5/1980. Nguồn lây bệnh duy nhất là từ người sang người nhưng kể từ năm 1978 đã không thấy trường hợp bệnh đậu mùa nào trên người và có những bằng chứng cho thấy căn bệnh này sẽ không trở lại thành bệnh lưu hành địa phương. (1)

Triệu chứng bệnh đậu mùa

Đậu mùa có thời gian ủ bệnh tương đối, không ngắn không dài, thường kéo dài khoảng 12- 13 ngày. Có những trường hợp ghi nhận được ngắn nhất 5 ngày và dài nhất là 15 ngày. Thông thường từ 10 – 14 ngày bệnh bắt đầu và từ 2 – 4 ngày sau đó phát ban. Bệnh khởi phát bằng những cơn sốt cao 40, 41 độ một cách đột ngột khiến người bệnh tự nhiên rét run. Chỉ sau vài giờ, người bệnh sẽ trở nên rất mệt mỏi, đau nhức khắp mình mẩy, hoa mắt chóng mặt, bệnh nhân có thể xuất hiện triệu chứng nôn ói liên tục, đau thượng vị, xung huyết da mặt và kết mạc chảy nước mắt. Từ đó khiến người bệnh trở nên sợ ánh sáng.

Đậu mùa - Đại dịch đã được loại bỏ - triệu chứng

Sau đó khoảng 2-3 ngày, ban bắt đầu mọc với những nốt mụn nước nổi trên mặt khiến bệnh hay bị nhầm với thủy đậu. Các ban đậu mùa xuất hiện đầu tiên ở trán rồi đến da đầu thái dương rồi lan xuống cổ, gáy, tay, ngực, lưng và chân. Ban phát rất nhanh, chỉ trong 48 giờ sẽ nổi toàn thân, cả trong niêm mạc miệng, mắt mũi, ruột cũng có, gây đau, ho, mất tiếng, có mủ trong đờm. Từ một nốt dát màu hồng nhạt sau chuyển sang đỏ sẫm (Papule) rồi to dần lên bằng hạt đậu và ăn sâu vào trong da. Đến ngày thứ 6 phát bệnh sẽ phát triển thành các nốt phỏng (Vesicule) có nước bên trong, xung quanh có rìa đỏ và cứng. Các nốt này có nhiều ngăn nên ngay cả khi chọc kim vào thì cũng không xẹp xuống. Đây cũng là thời gian bệnh dễ dàng lây truyền nhất.

Từ ngày thứ 7 hoặc thứ 8 của bệnh, các nốt phỏng đó sẽ trở nên đỏ sẫm hơn, hóa mủ và phù nề xung quanh khiến mặt bệnh nhân sưng húp, sốt cao trên 40 độ trở lại, đau đầu vật vã, có thể có biểu hiện mê sảng, huyết áp thấp, mạch đập nhanh, khó thở, hơi thở có mùi đồng thời gan và lá lách sưng to.

Đậu mùa - Đại dịch đã được loại bỏ - triệu chứng

Bắt đầu từ ngày thứ 12 đến 13 của bệnh thì mụn mủ bắt đầu khô đi và đóng vảy màu vàng nâu. Không còn mủ người bệnh sẽ cảm thấy dễ chịu hơn khi không còn sốt nhưng lại bị ngứa nhiều hơn. Tất cả các quá trình hóa mủ hay đóng vảy của ban đậu mùa đều diễn ra theo thứ tự từ trên xuống dưới. Khoảng 24-40% bệnh nhân đậu mùa có thể xuất hiện tiền ban ở nách và dưới vú giống như ban sởi, sau đó phát triển thành áp xe chứa đầy dịch mủ, vỡ ra và đóng vảy rồi để lại những vết sẹo xấu xí trên da.

Sau thời kỳ toàn phát là thời kỳ lui bệnh với các vảy đậu bong dần ra để lại những vết sẹo lõm màu nâu trên da. Một vài tháng sau những vết này chuyển sang màu trắng bóng và bệnh nhân sẽ phải học cách chung sống với nó suốt đời.

Nguyên nhân gây bệnh

Variola virus chính là nguyên nhân gây nên đại dịch toàn cầu một thời này và con người là nguồn nhiễm và lây truyền bệnh duy nhất. Bệnh có thể lây truyền theo 3 cách như

  • Lây trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp, thông qua việc hắt hơi, sổ mũi hay những cơn ho của người bệnh. Người nhà bệnh nhân tiếp xúc thường xuyên để chăm sóc cũng có nguy cơ cao mắc bệnh dù đã áp dụng các biện pháp bảo hộ
  • Lây truyền gián tiếp từ người bệnh thông qua việc tiêm chích trên da hay những con virus được phát tán trong không khí nhờ hệ thống thông gió khiến những người sống ở khu vực xung quanh trong cộng đồng bị nhiễm bệnh. Đôi khi chúng cũng có thể tấn công vào cơ thể và gây bệnh qua kết mạc mắt hoặc nhau thai.
  • Lây truyền thong qua các vật dụng bị ô nhiễm: một số trường hợp do tiếp xúc với quần áo hay ga giường, chăn chiếu bị ô nhiễm của bệnh nhân mà cũng có thể mắc bệnh.

Đậu mùa - Đại dịch đã được loại bỏ - lây truyền qua đường hô hấp

Điều trị đậu mùa như thế nào?

Đậu mùa là căn bệnh “tối nguy hiểm” và chưa có thuốc điều tri đặc hiệu – một phần cũng bởi loại virus này đã được xóa sổ, ngày nay chẳng ai còn mắc phải căn bệnh này nữa cả. Tuy nhiên phác đồ điều trị bệnh nhân đậu mùa gồm có điều trị triệu chứng như giải độc, giảm đau, chống truỵ tim mạch, bồi dưỡng cơ thể nâng cao sức đề kháng, điều trị mụn đậu đề phòng bội nhiễm và biến chứng. Dùng thuốc sát khuẩn nhẹ ở mắt, mũi, họng cho bệnh nhân, nhất là trong thời kỳ khởi phát và phát ban. Dùng kháng sinh thích hợp chống bội nhiễm. Dùng thuốc điều trị các triệu chứng và thuốc bổ trợ cho bệnh nhân.

Các biện pháp điều trị cụ thể bao gồm:

  • Tiêm bắp thịt Gamaglobulin đặc hiệu mỗi liều 3-6 ml. Tiêm nhắc lại hai lần.
  • Phối hợp nhiều loại kháng sinh để điều trị chống nhiễm trùng bội nhiễm tùy tình trạng của từng bệnh nhân
  • Cách ly người bệnh hoàn toàn. Nên để người bệnh nghỉ ngơi hoàn toàn trong thời gian này, ăn lỏng ấm đủ dinh dưỡng, đủ sinh tố.
  • Tiến hành truyền huyết thanh mặn, ngọt bù đủ nước và điện giải để giải độc cho cơ thể.
  • Sử dụng ouabain 1/4 mg, 1-2 lần/ ngày hoặc cafein, coramin nếu bệnh nhân có biểu hiện suy tim, trụy tim.
  • Với những cơn sốt thông thường có thể dùng Paracetamol, analgin.
  • Tiêm bắp 2 lần/ngày aminagin 0,025g, pipolphen 0,05g, spactein 0,05g mỗi loại1 ống, pha lẫn để chống co giật, mê sảng khi bệnh trở nặng.
  • Tại thời kỳ toàn phát, hơi thở bắt đầu có mùi vì thế cần chăm sóc da niêm mạc, súc miệng hàng ngày bằng dung dịch Natribicarbonat 1-2%.
  • Không được gãi làm vỡ mụn đậu, chấm dung dịch thuốc tím 2-5% vào nốt đậu bị vỡ.
  • Tắm bằng nước ấm đồng thời cần thay ga trải giường quần áo thường xuyên. (3)

Các biện pháp phòng bệnh

Bất cứ bệnh nào thì phòng cũng tốt hơn chữa nhưng với đậu mùa thì càng đặc biệt hơn. Bệnh tuy đã được “thanh toán” nhưng không có nghĩa được chủ quan với nó. Khả năng xuất hiện bệnh thấp nhưng nếu nó quay trở lại thì vô cùng nguy hiểm bởi như đã nói ở trên, bệnh chưa có thuốc đặc trị. Các biện pháp cần tiến hành để đậu mùa không còn là nỗi ám ảnh kinh hoàng là

Tiêm vacxin

Modified Vaccinia Virus Ankara hay MVA là những vacxin có khả năng làm bệnh đậu mùa suy yếu và hoàn toàn đủ sức chống lại bệnh đầu mùa. Nếu kết hợp MVA với loại vacxin hiện nay là Dryvax thì hiệu quả sẽ cao hơn. Nhờ bước tiến này mà đậu mùa đã hoàn toàn bị đẩy lui và không còn là đại dịch đáng sợ với con người nữa.

Đậu mùa - Đại dịch đã được loại bỏ - tiêm vacxin

Biện pháp dự phòng

Đây là biện pháp có sức lan tỏa cao nhất nhưng có thực hiện được hay không lại phụ thuộc nhiều vào ý thức của người đứng đầu các tổ dân phố, các cơ quan y tế từ trung ương đến địa phương. Cần tuyên truyền giáo dục về những mối nguy hại đậu mùa gây ra và các biện pháp phòng tránh bệnh. Khi thấy có nguy cơ xảy ra bệnh đậu mùa, cần cung cấp những thông tin về bệnh này cho nhân dân để phát hiện bệnh sớm, đồng thời tiến hành các biện pháp cách ly, phòng chống và cộng tác với ngành y tế trong việc gây miễn dịch đặc hiệu và chống dịch.
Đối với mỗi cá nhân cần có ý thức giữ gìn vệ sinh sạch sẽ, nhất là đường tai mũi họng. Đậu mùa và thủy đậu có khá nhiều điểm tương đồng nên nếu nghi ngờ không phải thủy đậu, hãy lập tức thông báo cho các nhà chức trách y tế địa phương, sau đó sẽ phải thông báo khẩn cấp cho WHO.
Biện pháp chống dịch

Để đậu mùa không bùng phát thành dịch thì tốt nhất là đừng để nó hình thành trên bất cứ cơ thể người nào. Nhiệm vụ đầu tiên là thành lập Ban chống dịch do lãnh đạo chính quyền làm trưởng ban, lãnh đạo y tế địa phương làm phó ban thường trực và các thành viên khác có liên quan như: Y tế, Giáo dục, Công an, Hội Phụ nữ, Hội Chữ thập đỏ v.v… Mỗi thành viên cần được phân công nhiệm vụ rõ ràng và cụ thể để chỉ đạo và huy động cộng đồng thực hiện tốt công tác chống dịch.
Trong trường hợp phát hiện bệnh nhân thủy đậu cần nhanh chóng bố trí một số giường bệnh trong một khu riêng ở khoa lây bệnh viện để cách ly và điều trị bệnh nhân. Kiểm soát tốt ngay từ đầu sẽ không có cơ hội để chúng bùng lên thành dịch. Nhưng nếu trong trường hợp có dịch lớn thì có thể thành lập bệnh xá dã chiến trong cộng đồng.
Khi có bệnh nhân đậu mùa đầu tiên
+ Tại thời kỳ khởi phát và trong suốt 3 tuần tiếp theo kể từ khi ban đậu mùa mọc, bệnh nhân phải được cách ly nghiêm ngặt đường hô hấp để tránh lây lan trong cộng đồng.
+ Cần phải hiểu rằng không có người lành mang vi rút đậu mùa. Chính vì vậy mà người tiếp xúc với bệnh nhân đậu mùa phải được giám sát chặt chẽ và theo dõi nhiệt độ hàng ngày, nếu nhiệt độ tăng phải được cách ly ngay.
+ Do thời gian ủ bệnh đậu mùa tương đối dài, chủng vắc xin đậu mùa trong vòng 4 ngày sau khi phơi nhiễm có thể phòng được bệnh hoặc chỉ mắc bệnh lâm sàng nhẹ.
+ Tại khu dân cư, nhà ở có người bị đậu mùa cần tiến hành xử lý môi trường ngay lập tức. Sát trùng tẩy uế đồng thời và sát trùng tẩy uế lần cuối đối với các chất thải và đồ dùng, nhất là quần áo, chăn gối, của bệnh nhân đậu mùa.

Kiểm dịch y tế biên giới

Đậu mùa đã từng là đại dịch toàn cầu gây ra hàng trăm triệu cái chết, nếu nó có khả năng quay trở lại lần nữa thì chắc chắn sức tàn phá của nó còn lớn hơn gấp bội. Vì thế khi phát hiện người bệnh mang virus đậu mùa, Chính phủ các nước bắt buộc phải thông báo ngay tức khắc cho WHO và các nước lân cận những trường hợp bệnh hoặc nghi ngờ mắc bệnh đậu mùa để phòng dịch khẩn cấp.
Đậu mùa tuy là bệnh đã được giải quyết nhưng nó vẫn là một bệnh dưới sự giám sát của WHO bởi sức tàn phá ghê gớm của mình. Chính vì thế không được chủ quan với căn bệnh này dù trong bất cứ trường hợp nào.

About dieutri

Check Also

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là hậu quả của rất nhiều căn bệnh nhưng nó là bệnh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *