Home / Kiến thức / Gan và những mối hiểm họa khó lường

Gan và những mối hiểm họa khó lường

Gan là một trong ngũ tạng đặc biệt quan trọng của cơ thể người nhưng gan cũng là cơ quan dễ tổn thương nhất. Những mối nguy hiểm đe dọa “sức khỏe” gan đến từ đâu và làm sao để bảo vệ cơ quan này? Tất cả sẽ được giải đáp trong bài viết này.

Gan là gì và vai trò của gan quan trọng ra sao?

Gan là một cơ quan trong cơ thể người có vai trò quan trọng trong quá trình dinh dưỡng. Gan có trọng lượng trung bình từ 1100 đến 1800 gram, có vị trí ở dưới lồng ngực phải và được ngăn cách với phổi bởi hoành cách mô (diaphram). Y học hiện đại chia lá gan thành 9 khúc dựa vào những phân phối của mạch máu. Tuy được bao bọc chung quanh bởi vỏ ngoài chứa rất nhiều dây thần kinh nhưng khi cơ quan này tổn thương, nó thường không gây ra cảm giác gì cho đến khi bệnh trở nặng.

Gan và những mối hiểm họa khó lường gan là gì?

Gan là cơ quan duy nhất có thể được tiếp nhận máu từ 2 nguồn khác nhau là tim và tĩnh mạch cửa với tỉ lệ tương ứng là 30 và 70%. Gan đóng vai trò vô cùng quan trọng khi được ví như một nhà máy lọc máu của cơ thể với rất nhiều nhiệm vụ. Cụ thể là:

  • Chuyển hóa chất dinh dưỡng: đây không nhiệm vụ của riêng cơ quan nào nhưng quá trình chuyển hóa những chất như glucid, lipid hay protid ở gan lại diễn ra mạnh mẽ hơn cả.
  • Chức năng chống độc: đây có thể coi là vai trò quan trọng nhất của gan và cũng chính lý do này khiến cơ quan này dễ bị tổn thương. Các chất độc xâm nhập vào cơ thể qua đường tiêu hóa qua gan đều phải đối mặt với “lá chắn” gan khiến độc tính bị giảm và một số chất cặn bã do chuyển hóa chất trong cơ thể tạo nên sẽ bị thải trừ tại đây.
  • Chức năng tạo mật: Mật được sản xuất liên tục từ tế bào gan và được dự trữ cô đặc ở túi mật rồi từ đó được bơm xuống  ruột non trong các bữa ăn. Mật có tác dụng giúp tiêu hóa thức ăn tan trong dầu, giúp hấp thu chất dinh dưỡng của cơ thể.
  • Chức năng dự trữ: các vitamin tan trong dầu như vitamin A, D, E, vitamin B12, sắt hay máu đều được dự trữ tại cơ quan này. Lượng vitamin B12 được dự trữ ở đây thậm chí có thể dùng cho cơ thể khoảng 2 năm ở điều kiện bình thường. (1)

Các bệnh về gan ai cũng cần biết

Gan có vai trò quan trọng đồng thời cũng phải gánh trọng trách lớn, thường xuyên phải chống chịu với những tác nhân có hại, chính vì thế những bệnh liên quan đến gan dường như cũng nhiều hơn các cơ quan khác. Những bệnh về gan phổ biến là:

  • Áp xe gan do amip: đây là bệnh nhiễm khuẩn rất hay gặp ở Việt Nam, chiếm đến 80% các nguyên nhân gây áp xe gan. Bệnh do một loại amip có tên Entamoeba Vesgetative Histolytica gây ra. Amip này thường cư trú ở đại tràng sau đó theo các tĩnh mạch mạc treo treo đại tràng vào trong gan gây ra các vi huyết khối do tắc mạch, các vi huyết khối này sau đó hoại tử và gây ra áp xe. Áp xe gan do amip hay gặp ở gan phải, một ổ hay nhiều ổ có kích thước to nhỏ khác nhau. Mủ chọc ra thường có màu chocolate, không mùi và không có vi khuẩn. Bệnh gặp nhiều ở lứa tuổi trung niên và tỉ lệ nam mắc bệnh nhiều hơn nữ.
  • Viêm gan do virus: chắc chắn bạn đã rất nhiều lần nghe tới những bệnh như viêm gan A, viêm gan B, viêm gan C, D, E rồi. Đó chính là những căn bệnh do virus gây ra cho lá gan của bạn nhưng 3 loại viêm gan A,B,C thì phổ biến hơn cả. Nếu như viêm gan A không có giai đoạn mạn tính và lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa, viêm gan C chỉ lây qua đường máu thì virus viêm gan B nguy hiểm hơn rất nhiều khi đặc tính lây nhiễm của nó giống hệt với căn bệnh thế kỷ HIV/AIDS.Người mắc virus viêm gan B nếu không được phát hiện sớm thì sẽ phải chung sống với nó suốt đời. Còn với viêm gan C, 80% người bệnh sẽ phải đối mặt với các biến chứng nguy hiểm như xơ gan, ung thư gan sau khi “dính” virus.

Gan và những mối hiểm họa khó lường viêm gan b, viêm gan c

  • Gan nhiêm mỡ: là tình trạng lượng mỡ trong gan vượt quá 13%. Tỉ lệ mắc gan nhiễm mỡ tại Việt Nam ngày càng cao khi số người mắc đã chiếm tới 20-30% dân số. Nhiều người cho rằng ăn uống không điều độ hay uống rươu bia nhiều mới bị gan nhiễm mỡ nhưng nguyên nhân dẫn đến căn bệnh này còn nhiều ơn thế. Chính vì vậy mà không chỉ ở người lớn, ngay cả trẻ em cũng có nguy cơ cao mắc căn bệnh này.
  • Viêm gan tự miễn: là tình trạng mà hệ thống miễn dịch của cơ thể quay lại tấn công gan thay vì các virus, vi khuẩn hay các mầm bệnh khác. Việc đảo ngược “quy trình” như này chắc chắn gây tổn thương nghiêm trọng các tế bào gan, để lại các biểu hiện như gan to, vàng da, ngứa, đau khớp, thường xuyên khó chịu ở bụng, chán ăn, mệt mỏi, nước tiểu và phân sậm màu. Nếu được chẩn đoán và điều trị sớm, bệnh có thể được kiểm soát với các thuốc ức chế hệ miễn dịch. Một khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, ghép gan là giải pháp cuối cùng.
  • Xơ gan là biểu hiện của sự thay thế các tế bào gan bằng các tổ chức xơ, sẹo. Gan sẽ mất dần chức năng và người bệnh có thể sẽ bị tử vong bởi các biến chứng nguy hiểm. Xơ gan là hậu quả của một loạt các vấn đề về gan nhưng không được điều trị kịp thời.
  • Ung thư gan: chỉ cần nghe tới từ ung thư cũng đủ để hình dung về mức độ nguy hiểm và nghiêm trọng của căn bệnh này rồi. Người bị ung thư gan gần như nắm chắc “tấm vé tử” trong tay khi người bệnh thường chỉ sống được trong vòng 5 năm. Tuy nhiên khi các tổ chức ung thư tấn công các tế bào gan, gan sẽ dần dần bị “chết” đi khiến cơ thể rơi vào tình trạng nguy kịch. Đa số người bệnh phát hiện bệnh muộn, khi đã có những triệu chứng rõ ràng và gây ra những cơn đau không thể kiểm soát, vì thế phần lớn chỉ có thể sống thêm 6 tháng từ khi phát hiện bệnh mà thôi. (2)

Gan và những mối hiểm họa khó lường ung thư gan

Những nguy cơ ảnh hưởng đến gan

Gan là cơ quan quan trọng và vai trò của nó cũng đặc biệt không kém. Việc phải chịu tấn công từ những thứ ta đưa vào cơ thể qua đường ăn uống khiến gan liên tục phải “gồng mình” làm việc vất vả để chống đỡ. Bên cạnh những chất độc, virus hay vi khuẩn thì chính những thói quen trong sinh hoạt hàng ngày cũng góp phần không nhỏ khiến gan trở nên “mong manh dễ vỡ”.

Không ăn sáng hoặc nhịn ăn

Đây chính là thói quen nhiều người Việt mắc phải nhất. Đôi khi vì níu thêm vài phút trong giấc ngủ, đôi khi vi bận rộn với con cái và công việc nhưng nhiều khi lại là do suy nghĩ nhịn ăn sáng để giảm cân. Đó chính là những suy nghĩ và quan niệm sai lầm ảnh hưởng nghiêm trọng tới lá gan của bạn. Các chuyên gia cho biết, sau một đêm dài cơ thể không được cung cấp chất dinh dưỡng, việc nhịn ăn sáng khiến không chỉ gan mà toàn bộ cơ thể đều không được cung cấp năng lượng khiến chúng không thể hoạt động hiệu quả. Bên cạnh đó, gan thường xuyên sản xuất ra nhiều enzyme để thải độc tố. Mà muốn thải độc, gan phải làm việc chứ không phải nằm im mà thải được độc nên chúng cần phải được cung cấp năng lượng. Vai trò của bữa sáng là vô cùng quan trọng.

Gan và những mối hiểm họa khó lường không ăn sáng

Sử dụng thuốc không hợp lý

Với những bệnh nhẹ như ho, cảm sốt hay viêm họng thông thường, chúng ta thường tự ý ra ngoài mua thuốc về điều trị. Tuy nhiên điều đó lại vô tình người bệnh gây ra “gánh nặng” cho lá gan. Các loại thuốc dù là đông y hay tây y đều có những tác dụng chính và phụ nhất định, việc sử dụng thuốc không hợp lý hay không theo chỉ định của bác sĩ có thể khiến men gan tăng cao, ảnh hưởng tới chức năng gan và gây ra những biến chứng nguy hiểm.

Uống rượu bia, hút thuốc lá và sử dụng các chất kich thích

Đây được coi là kẻ thù số 1 của gan khi trên 90% chất độc do rượu bia gây ra được đào thải qua gan. Khi rượu vào gan, tổng hợp thành acetaldehyd, là chất độc với các tế bào gan. Sau đó, gan sản sinh ra các enzym để chuyển acetandehyd thành acetat ít độc hơn để đào thải ra ngoài. Tuy nhiên khả năng chuyển hóa của gan có hạn mà với người uống rượu rất nhiều, quá khả năng của gan khiến acetandehyd ứ lại ở gan. Đó là nguyên nhân khiến người lạm dụng rượu bia sẽ bị tổn thương gan, hậu quả dẫn đến gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan và ung thư gan.

Sở dĩ Việt Nam có số lượng người bị các bệnh về gan tăng cao là do có thói quen “chén rượu là đầu câu chuyện”, đặc biệt trong các dịp lễ tết, gặp mặt, liên hoan, hội họp. Những biến tướng thành việc “không uống là mày không tôn trọng anh” hay xử phạt, thách đố nhay bằng bia rượu khiến đa số đàn ông Việt Nam ai cũng có vài vấn đề liên quan đến lá gan của mình.

Thói quen ăn đêm, ăn nhiều dầu mỡ

Chất béo là chất dinh dưỡng cần thiết của cơ thể nhưng nó chỉ nên được hấp thu một cách vừa phải và hợp lý. Việc ăn quá nhiều chất béo, dầu mỡ hay đồ ăn nhanh khiến tăng gánh nặng cho việc chuyển hóa chất dinh dưỡng và thải độc ở gan. Thêm vào đó, nếu bạn phải thức khuya để làm việc đêm, việc ăn quá muộn khiến gan phải hoạt động nhiều, gây rối loạn chức năng gan. Vì thế cần sắp xếp thời gian hợp lý và ăn uống một cách có khoa học để có đủ năng lượng làm việc nhưng cũng bảo vệ cả sức khỏe lá gan nữa.

Gan và những mối hiểm họa khó lường đồ ăn nhiều dầu

Ăn các thực phẩm có chứa độc tố, chất bảo quản

Gan là cơ quan đào thải độc tố nhưng chính bản thân nó cũng sẽ có nguy cơ bị độc tố tấn công khi những thứ này bị đa vào cơ thể một cách quá nhanh và quá nhiều. Khoa học phát triển nhưng dường như người ta đang dùng nó để là việc xấu nhiều hơn khi việc lạm dụng các hóa chất trong trồng trọt, chăn nuôi đã tăng năng suất và sản lượng nông sản nhưng lại đang ảnh hưởng tới sức khỏe của con người đặc biệt là lá gan. Công việc bận rộn, người ta lại càng có cớ để lười nấu ăn và sự xuất hiện của những loại thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, nhiều dầu mỡ…như là một phương án hoàn hảo. Tuy nhiên chính việc ăn đồ ăn nhanh, uống nước ngọt có gas là nguyên nhân khiến bệnh gan nhiễm mỡ gia tăng, điều này cực kỳ nguy hại. Ngoài ra, ăn các thực phẩm để lâu, trong quá trình chế biến, bảo quản chứa các loại độc tố như nấm mốc sẽ dẫn tới nguy cơ bị nhiễm độc gan, thậm chí là ung thư gan. Ăn uống vô tội vạ và thiếu kiểm soát còn gây ra những căn bệnh nguy hiểm cho dạ dày và nhiều cơ quan khác. Chả trách mà người ta nói chưa bao giờ con đường từ bữa ăn đến nghĩa địa lại gần như bây giờ.

Thức quá khuya và ngủ dậy quá muộn

Lúc gan cần nghỉ ngơi thì bạn lại làm việc, khi nó đến giờ hoạt động bạn lại vẫn nằm trong chăn. Việc đảo lộn đồng hồ sinh học như vậy sẽ ảnh hưởng đến chức năng gan. Sắp xếp thời gian học tập, làm việc và nghỉ ngơi hợp lý là việc ai cũng cần làm và phải làm luôn. (3)

Các biện pháp bảo vệ gan

  • Hạn chế rượu bia, thuốc lá: Tránh xa kẻ thù “giết người” này càng xa bao nhiêu càng tốt cho sức khỏe lá gan của bạn bấy nhiêu. Không có ai có quyền ép ai phải uống rượu trư khi chính bản thân bạn muốn. Tuy nhiên rượu bia nếu sử dụng hợp lý cũng có tác dụng nhất định với sức khỏe. Nếu uống hãy tuântheo khuyến cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO): 25 ml/ngày (rượu 40 độ), tuyệt đối không nên uống rượu khi mắc các bệnh về gan. Hạn chế hay tốt nhất là không hút thuốc lá.
  • Dinh dưỡng hợp lý: Nguy hiểm từ đường tiêu hóa mà ra thì phòng bệnh tốt nhất cũng nên xuất phát từ con đường này. Chọn thực phẩm đảm bảo vệ sinh và ăn uống đầy đủ, cân bằng các loại chất đạm, chất béo, vitamin, khoáng chất, ăn nhiều thực phẩm tươi, giàu chất xơ: rau xanh, trái cây,…tránh ăn nhiều đồ chiên, nướng, uống đủ nước mỗi ngày (khoảng 2,5 lít/ngày).

Gan và những mối hiểm họa khó lường tập thể dục

  • Tập thể dục thường xuyên: đây là phương pháp tuyệt vời vì tính đơn giản, hiệu quả, ít tốn kém để giữ cho cơ thể luôn được khỏe mạnh mỗi ngày.
  • Khám sức khỏe định kỳ: thường xuyên khám sức khỏe định kỳ (6 tháng/lần) để biết tình trạng của gan, từ đó có những biện pháp điều trị sớm và kịp thời nhất, tránh những biến chứng nguy hiểm. (4)

About dieutri

Check Also

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là hậu quả của rất nhiều căn bệnh nhưng nó là bệnh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *