Home / Kiến thức / Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường

Đái tháo đường là bệnh ngày càng phổ biến trong xã hội hiện đại. Những biến chứng của tiểu đường là vô cung nguy hiểm nhưng nếu phát hiện sớm và điều trị đúng cách, bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát được.

Đái tháo đường là gì?

Theo định nghĩa của y học, bệnh là những rối loạn chuyển hóa của nhiều nguyên nhân mà đặc trưng là đường huyết tăng mạn tính phối hợp với rối loạn chuyển hóa carbohydrat, lipid và protein do thiếu hụt của tình trạng tiết insulin, tác dụng của insulin hoặc cả hai. Hiểu một cách đơn giản hơn thì đái tháo đường là tình trạng cơ thể không sử dụng glucose một cách bình thường.

Điều tra dịch tễ học về đái tháo đường

Theo công bố của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 1985 toàn thế giới có 30 triệu người mắc đái tháo đường, ước tính đến năm 2030 có khoảng 400 triệu người mắc. Nhưng đáng buồn là con số mới được Liên đoàn đái tháo đường thế giới (IDF) công bố hồi cuối năm 2017 thì con số này hiện nay đã tăng lên 425 triệu người – một con số để bất cứ ai cũng có thể giật mình. Đó là chưa kể 30 – 50% bệnh nhân mắc đái tháo đường type 2 không được chẩn đoán.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường chỉ số đường huyết

Đái tháo đường được coi là một trong 3 bệnh có tốc độ gia tăng nhanh nhất trên Thế giới và Việt Nam là quốc gia có tốc độ gia tăng bệnh nhanh nhất thế giới khi đã có hơn 5 triệu người mắc, chiếm 5,4% dân số (tháng 8/2017). Những con số đáng báo động về tình trạng bệnh được IDF công bố năm 2017 chỉ ra rằng:

  • Cứ 11 người trưởng thành (20-79 tuổi) lại có 1 người bị đái tháo đường. Tăng khoảng 10 triệu người trong năm 2015. Có tới hơn 350 triệu người có nguy cơ cao mắc bệnh tiểu đường. Ước tính đến năm 2045 sẽ có gần 700 triệu người mắc bệnh tiểu đường.
  • Cứ 2 người trưởng thành (20-79 tuổi) bị đái tháo đường lại có 1 người không được chẩn đoán, tương đương trên 212 triệu người.
  • Cứ 6 trẻ sinh ra lại có 1 trẻ (tương đương 16,2%) bị ảnh hưởng bởi đái tháo đường thai kỳ.
  • Khoảng 3/4 (tương đương 79%) số người bị đái tháo đường sống ở các quốc gia có thu nhập thấp và trung bình.
  • Có hơn 1 triệu trẻ em và trẻ vị thành niên bị đái tháo đường tuýp 1.
  • Có khoảng 2/3 người bị mắc bệnh tiểu đường là “người thành phố”
  • Có khoảng 2/3 người bị mắc tiểu đường và phải chịu đau đớn khi đang trong độ tuổi lao động.

Có thể coi tiểu đường là căn bệnh của mọi nhà khi nó có thể xảy ra ở bất cứ độ tuổi nào và không chừa một ai. Những thống kê cho thấy số người mắc bệnh chỉ tăng mà không giảm cho thấy mức độ nguy hiểm của căn bệnh phổ biến này (1)

Phân loại bệnh đái tháo đường và cơ chế bệnh sinh

Đái thao đường được chia thành 3 loại là đái tháo đường type 1, type 2 và đái tháo đường thứ phát.

Cơ chế sinh bệnh của đái tháo đường type 1 được cho là do tế bào β tuyến tụy  bị phá hủy bởi chất trung gian miễn dịch dẫn tới thiếu insulin hoàn toàn. Các nguyên nhân được chỉ ra có thể là:

  • Do di truyền:  Tuy nhiên đây chỉ là yếu tố nguy cơ và không phải bố mẹ bị đái tháo đường là con sẽ bị như thế. Nhiều trường hợp là do đột biến gen.
  • Yếu tố môi trường như béo phì hay chế độ ăn hoặc yếu tố miễn dịch do nhiễm virus Coxsackie va Rubella là yếu tố khởi phát dẫn đến tình trạng viêm tế bào tiết insulin của đảo tụy.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường insulin

Đối với người bị tiểu đường type 2 thì tình trạng kháng insulin được cho là nguyên nhân chủ yếu gây bệnh. Yếu tố gia đình được quy kết có vai trò đóng góp gây tình trạng kháng insulin nhưng có lẽ chỉ chiếm 50% cho tình trạng rối loạn chuyển hóa. Chế độ ăn và chế độ sinh hoạt kém khoa học dẫn tới béo phì, đặc biệt là béo bụng, tăng mỡ tạng, tuổi cao hay lười vận động là những nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng kháng insulin.

Còn đối với đái tháo đường thứ phát, một số nguyên nhân có thể chỉ ra là do bệnh tuyến tụy ngoại tiết như viêm tụy mạn, xơ sỏi tụy, chấn thương tụy, cắt tụy toàn bộ, ung thư tụy, xơ nang tụy. Đái tháo đường do các bệnh nội tiết như bệnh to đầu chi, hội chứng cushing, cường giáp, u tủy thượng thận, u tế bào tiết glucagon. Một số virus như sỏi, quai bị hay các hội chứng down, klinefelter, turner, wolfram cũng có thể là nguyên nhân dẫn đến đái tháo đường.

Triệu chứng đái tháo đường

Tiểu đường hầu như không có biểu hiện rõ ràng. Đối với đái tháo đường type 2, bệnh thường diễn ra một cách âm thầm và chỉ có biểu hiện khi các cơ quan đích như thận, thần kinh hay các mạch máu bị tổn thương. Bệnh thường gặp ở người lớn trên 30 tuổi có thể trạng béo (hay gặp ở nam) và có tiền sử với phụ nữ đang trong thai kỳ.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường đi vệ sinh nhiều

Với những người bị tiểu đường type 1 có thể xuất hiện những một số biểu hiện như:

  • Ăn nhiều nhưng lúc nào cũng thấy đói
  • Thường xuyên thấy khát dù uống rất nhiều nước
  • Đi vệ sinh nhiều và xảy ra chủ yếu vào ban đêm
  • Giảm cân quá nhanh và đột ngột khoảng từ 4-8 kg/tháng. Đó có thể là dấu hiệu cảnh báo lượng đường trong máu cao khiến insulin không nhận được glucozơ vào tế bào để cung cấp năng lượng và protein trong cơ bắp bị sử dụng để làm nguồn năng lượng thay thế. Thận cũng phải hoạt động nhiều hơn để loại bỏ lượng đường thừa, làm tốn thêm calo.
  • Da bị ngứa và khô, đặc biệt là da vùng cổ hoặc nách.
  • Vết thương nhiễm trùng, chảy máu hoặc bầm tím lâu lành
  • Cảm giác mệt mỏi và khó chịu
  • Thị lực giảm sút
  • Chân tay ngưa ran, tê, đau rát hoặc sưng

Đái tháo đường type 1 có thể xuất hiện ở độ tuổi dưới 30 ở những người có thể trạng trung bình hoặc gầy và có tiền sử gia đình bị tiểu đường hay các bệnh lý tự miễn dịch khác. (2)

Biến chứng cấp và mạn tính của đái tháo đường

Các biến chứng của đái tháo đường được chia thành 3 loại: cấp tính, mạn tính và nhiễm trùng.

Các biến chứng cấp tính của tiểu đường có thể kể đến như:

  • Hôn mê nhiễm toan ceton với hậu quả dẫn tới tình trạng lợi tiểu thẩm thấu gây ra tình trạng mất nước và điện giải, toan chuyển hóa máu và ẩn chứa nguy cơ tử vong cao.
  • Hôn mê tăng áp lực thẩm thấu: thường xảy ra ở bệnh nhân đái đường type 2 do tình trạng đường áu tăng rất cao, mất nước nặng do tăng đường niệu và lợi tiểu thẩm thấu gây ra tình trạng mất nước.
  • Hạ glucose máu: là nguồn gốc của tai biến mạch máu não hoặc mạch vành, càng tăng tử suất đái tháo đường, ngay cả dấu hiệu hạ glucose máu mức độ vừa nhưng nếu lập lại nhiều lần cũng rất nguy hại và không hồi phục.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường biến chứng

Biến chứng mạn tính của bệnh có thể kể đến như

  • Biến chứng vi mạch gây nên các bệnh về võng mạc như bệnh võng mạc tăng sinh, không tăng sinh hay đục thủy tinh thể, bệnh cầu thận, viêm hoại tử đài bể thận.
  • Các bệnh lý mạch máu lớn như bệnh lý mạch vành, xơ vữa động mạch
  • Viêm đa dây thần kinh ngoại biên, bệnh lý thần kinh tự động
  • Các bệnh liên quan đến đường tiết niệu như đờ bàng quang, liệt dương ở nam giới
  • Hạ huyết áp tư thế, rối loạn nhịp tim
  • Các biến chứng xương khớp. (3)

Làm sao để kiểm soát đường huyết

Đái tháo đường không thể điều trị dứt điểm, các phương pháp điều trị chỉ nhằm mục đích giảm các triệu chứng lâm sàng, kiểm soát đường huyết, giữ cho bệnh nhân đạt cân nặng lý tưởng, làm chậm xuất hiện các biến chứng cấp và mạn tính, giúp người bệnh có một cuộc sống bình thường mà thôi.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường tiêm insulin

Với những trường hợp bệnh nhẹ, bệnh nhân sẽ được kê đơn để uống thuốc viên giảm đường huyết sau ăn. Tuy nhiên nếu tình hình không cải thiện thì sẽ được chỉ định tiêm insulin dưới da ngày 2-3 mũi để duy trì nồng độ insulin trong ngày luôn đều nhau. Bệnh nhân được tiêm insulin luôn phải dự trữ đồ ngọt trong người để đề phòng trường hợp bị hạ đường huyết.

Tuy nhiên cách kiểm soát đường huyết hiệu quả bắt đầu từ chính người bệnh với chế độ ăn uống hợp lý và tập luyện điều độ kết hợp với các kế hoạch thư giãn, nghỉ ngơi hợp lý cùng thói quen kiểm tra tình hình sức khỏe mà chính người bệnh phải là người chủ động. (4)

Chế độ dinh dưỡng và tập luyện cho người tiểu đường

Đối với bệnh nhân, chế độ dinh dưỡng luôn đóng vai trò quan trọng trong việc phục hồi sức khỏe. Tuy nhiên với người bệnh tiểu đường, việc ăn uống và luyện tập còn có vai trò to lớn hơn nhiều. Chế độ ăn là nên tảng cơ bản của chế độ điều trị bệnh, nó cần phải phù hợp với từng người bệnh và phải thỏa mãn một số yếu tố sau:

  • Thành phần chất bột – đường (carbohydrat) chiếm 60-70% kaclo hàng ngày do đây là nguồn cung cấp năng lượng chính cho cơ thể.
  • Chất béo (lipid) chiể 15-20% trong khẩu phần ăn của ngời bệnh tùy thuộc vào đặc điểm của từng người.
  • Đạm (protid) chỉ chiếm từ 10-20% tổng số kalo hàng ngày, tương ứng với 0,8-1,2g/cân nặng. Khi bị suy thận thì tỉ lệ này phải giảm xuống 0,6g/kg/ngày nhưng không được ít hơn 0,5g/kg/ngày.
  • Rượu bia có thể uống từ 5-15g/ngày, đặc biệt là rượu vang nhưng không được lạm dụng bới chúng làm tăn huyết áp, gây bệnh gan và có các tác động xấu với cơ thể.
  • Phân bổ bữa ăn hợp lý gồm 3 bữa chính hoặc 3 bữa chính và 2 bữa phụ nếu bệnh nhân bị tiêm nhiều insulin. Nếu tiêm insulin trước khi đi ngủ thì nên ăn sau tiêm để tránh hạ đường huyết vào ban đêm và tăng đường huyết sau khi ăn nhiều.

Hiểu đúng và đủ về đái tháo đường chế độ dinh dưỡng

Qua đó những thực phẩm được cho là tốt cho người bệnh tiểu đường có thể kể đến là:

  • Các loại rau củ như mù tạt xanh, củ cải, cải xoăn, bông cải xanh, rau bina,…
  • Các loại trái cây tươi chứa ít đường như bưởi, cam, quýt, táo,…
  • Các loại thịt nạc đặc biệt là thịt bò
  • Chất béo có trong quả bơ, quả hồ đào, hạnh nhân, quả óc chó, dầu đậu phộng, dầu oliu sẽ giúp ích cho việc giảm nồng độ cholesterol trong máu.
  • Ăn cá ít nhất 2 lần/tuần.  Các loại cá nhưcá ngừ,cá mòi, cá hồi, cá thu rất giàu axit béo Omega-3 không những tốt cho người mắc bệnh tiểu đường mà còn có lợi ịch lớn cho sức khỏe tim mạch. Nên chế biến cá ở dạng hấp, súp, nấu không nên chế biến cá bằng cách rán hoặc chiên mỡ. (5)

Một số thực phẩm người bị tiểu đường nên tránh là:

  • Các loại thực phẩm ngọt: Đặc biệt là vị ngọt nhân tạo thì người mắc bệnh tiểu đường cần kiêng tuyệt đối. Bánh ngọt, kẹo, nước ngọt có ga và tất cả các thực phẩm ngọt nhân tạo hoặc vị ngọt quá đậm như: mía đường, hoa quả quá ngọt… thì người tiểu đường cũng cần hạn chế đến mức tối đa.
  • Không nên ăn nhiều cơm trong mỗi bữa.Phở hay bún cũng cần phải hạn chếcòn những đồ ăn liền thì cần tuyệt đối không đụng vào.
  • Các thực phẩm nguồn gốc từ động vật như thịt mỡ, phủ tạng động vật, lòng đỏ trứng gà, pho mát, bơ sữa; thực phẩm có nguồn gốc từ thực vật như sữa dừa, nước cốt dừa, kem,… Các loại thực phẩm có chứa chất béo trans như dầu ăn đã chiên đi chiên lại; thực phẩm đóng hộp sẵn như bánh nướng, xúc xích, đồ đông lạnh, bánh ngọt, những loại thức ăn nhanh như lạp sườn, mì tôm, khoai tây chiên,…
  • Trái cây khô
  • Sữa: do sữa chứa nhiều chất béo mà những thành phần này sẽ làm giảm đề kháng isulin. Nếu cần có thể thay thế bằng các loại sữa không đường, ít béo.
  • Đồ uống có cồn và các chất kích thích (6)

Ngoài ra chế độ vận động cũng rất quan trọng đối với người bị bệnh tiểu đường. Nếu tập thể dục đều đặn 30-45 phút mỗi ngày có thể giúp cỉa thiện việc kiểm soát đường huyết tốt hơn trong thời gian dài. Cần chọn những môn thể thao phù hợp với điều kiện kinh tế và tình trạng bệnh nhưng nên tập tối tiểu 30 phút/ngày và 5 ngày/tuần.

About dieutri

Check Also

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là hậu quả của rất nhiều căn bệnh nhưng nó là bệnh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *