Home / Kiến thức / Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh – Cẩn thận không thừa

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh – Cẩn thận không thừa

Vàng da ở trẻ sơ sinh là một triệu chứng thường gặp ở trẻ sơ sinh nhưng ranh giới từ vàng da sinh lý sang vàng da bệnh lý vô cùng mong manh. Nếu các bà mẹ không để ý cũng như không có đủ kiến thức về căn bệnh này để  tiến hành điều trị kịp thời cho con thì sẽ để lại những di chứng vô cùng nặng nề, thậm chí ảnh hưởng đến tình mạng của bé.

Tổng quát về bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh

Vàng da ở trẻ sơ sinh là căn bệnh phổ biến. Nếu nồng độ Bilirubin/máu không quá 12mg% ở trẻ đủ tháng và không quá 14mg% ở trẻ non tháng, đồng thời tốc độ tăng bilirubin/máu không quá 5mg% trong 24 giờ thì đó chỉ là hiện tượng vàng da sinh lý, vàng da đơn thuần và không có triệu chứng gì bất thường. Mức độ vàng da nhẹ và sẽ hết trong vòng 1 – 2 tuần.

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh 1

Lượng bilirubin trong máu tăng lên là nguyên nhân khiến da có màu vàng. Bilirubin được tạo ra do sự dị hóa của hemoglobin và được chia thành 2 loại

  • Bilirubin tự do hay bilirubin gián tiếp có đặc điểm không tan trong nước và có thể gây nhiễm độc thần kinh
  • Bilirubin kết hợp hay bilirubin trực tiếp, có thể tan trong nước và được đào thải ra ngoài qua đường thận (nước tiểu) và đường mật (phân)

Vàng da do bilirubin tự do là phổ biến hơn cả khi gặp ở 1/3 trẻ sơ sinh đủ tháng và 2/3 trẻ sơ sinh thiếu tháng.

Những yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển hóa bilirubin trong cơ thể

  • Albumin máu giảm: trẻ đẻ non hay bị suy dinh dưỡng bào thai ảnh hưởng tới khả năng gắn của bilirubin với albumin huyết thanh, làm tăng bilirubin tự do trong máu, thấm vào tổ chức mỡ dưới da, các phủ tạng chứa nhiều lipid, nhất là não.
  • Tình trạng thiếu oxy nặng (ngạt), rối loạn toan kiềm làm tổn thương tế bào gan, ảnh hưởng tới khả năng tổn hợp enzym glucuronyl transferase gây ức chế chuyển hóa bilirubin tự do thành bilirubin kết hợp.
  • Một số thuốc có ái lực với albumin huyết thanh hặc với bilirubin làm giảm khả năng gắn của hai chất này với nhau như heparin, cafein, làm tăng bilirubin tự do trong máu.

Nguyên nhân tăng bilirubin gây vàng da ở trẻ sơ sinh

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh được chia thành 2 loại là hội chứng vàng da tăng bilirubin tự do và tăng bilirubin kết hợp. Mỗi loại lại có những nguyên nhân khác nhau.

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh 2

Nguyên nhân tăng bilirubin tự do

Do sản xuất quá nhiều

Những bệnh bẩm sinh là nguyên nhân do rối loạn cấu tạo hồng cầu làm cho đời sống hồng cầu giảm. Tuy nhiên bệnh này không có biểu hiện rõ rệt trong giai đoạn sơ sinh.

  • Bất thường về cấu tạo màng hồng cầu: bệnh Minkowsky Chauffard, di truyền trội, nhiễm sắc thể thường, vàng da nặng, sớm. Thiếu máu, lách to, có tiền sử gia đình. Hồng cầu nhỏ hình cầu, sức bền hồng cầu giảm, có thể bị cô đặc máu
  • Thiếu hụt các enzym hồng cầu: thiếu G6PD do di truyền lặn, liên kết giới tính – trường hợp này hay gặp pử người da vàng, da đen hay ở vùng Địa Trung Hải với biểu hiện vàng da sớm kèm theo thiếu máu và tăng tế bào võng. Với người da vàng ăn ngô là chủ yếu thì vàng da thường do thiếu pyruvatkinase khiến lách to và thiếu máu nặng.
  • Khối máu dưới da, bướu máu dưới da đầu, hồng cầu bị phá hủy gây tăng bilirubin tự do khiến trẻ đẻ ngạt, đẻ non do thiếu oxy, thành mạch và hồng cầu dễ vỡ, giảm tổng hợp enzym glucurony transferase tại gan; gây nhiễm khuẩn chu sinh như nhiễm khuẩn huyết (do liên cầu, E.coli, trực khuẩn, tụ cầu), vàng da do tăng cả bilirubin tự do và kết hợp; do dùng vitamin K tổng hợp liều cao kéo dài hay do dùng các loại thuốc như naphtalein, thiazid gây vàng da ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ đẻ non
  • Do bất đồng nhóm máu mẹ con gây tan huyết chủ yếu là bất đồng nhóm máu ABO và Rh.

Do thiếu hoặc rối loạn chức năng các enzym kết hợp

  • Bệnh Gilbert – di truyền trội, vàng da tăng bilirubin gián tiếp nhưng nhẹ và không đe dọa đến tính mạng.
  • Bệnh Crigler Najjer – di truyền lặn, là bệnh rối loạn toàn bộ men trong quá trình tổng hợp của gan khiến vàng da xuất hiện sớm, nặng và có thể gây vàng da nhân não.
  • Đẻ non, thấp cân do gan chưa trưởng thành, dễ gây vàng da nhân não, giảm albumin máu, hạ thân nhiệt, hạ đường máu, suy hô hấp, toan máu.
  • Tổn thương do ngạt, nhiễm khuẩn, nhiễm độc gây ức chế sản xuất các enzym gan.
  • Do sữa mẹ tuy nhiên chỉ chẩn đoán vàng da do sữa ẹ khi thấy pregan 3 alpha 20 beta diol trong sữa mẹ hoặc khi đã loại trừ được các nguyên nhân khác gây vàng da.
  • Thiếu protein Y-Z do đẻ non, ngạt
  • Do tái tuần hoàn ruột gan: thiếu các chủng vi khuẩn, đường tiêu hóa bị cản trở làm bilirubin kết hợp khi qua ruột bị enzym beta glucuronidase phân hóa trở lại thành bilirubin tự do, tái hấp thu vào máu qua tuần hoàn ruột gan. Khiến trẻ ngoài vàng da còn xuất hiện thêm triệu chứng đào thải chậm hoặc ít phân su.
  • Một số nguyên nhân khác được cho là cũng có tác động gây vàng da là thiểu năng tuyến giáp bẩm sinh, galactose huyết bẩm sinh hay mẹ bị đái tháo đường.

Nguyên nhân tăng bilirubin kết hợp

Đặc điểm của vàng da do tăng bilirubin kết hợp là

  • Da vàng xỉn, có vàng mắt và niêm mạc, gan to
  • Vàng da xuất hiện muộn và ngày càng tăng
  • Thay đổi màu phân (vàng sẫm haowcj bạc màu), nước tiểu vàng sẫm
  • Xuất huyết dưới da, ngứa da, gan to, lách to

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh 3

Nguyên nhân của hội chứng vàng da tăng bilirubin kết hợp được chỉ ra là do các vấn đề tại đường mật và tại gan như teo đường mật tắc đường mật ngoài gan (hẹp hoặc kén choledoque), hẹp đường mật trong gan, hội chứng mật đặc, viêm cơ đường mật hay bệnh túi mật. Những tổn thương tế bào gan như viêm gan không rõ nguyên nhân, viêm gan do nhiễm trùng, nhiễm độc hay mắc các bệnh chuyển hóa cũng là lý do khiến bệnh nhân mắc căn bệnh này.

Hậu quả của vàng da

  • Vàng da nhân não: đây là tai biến nguy hiểm nhất của hội chứng vàng da tăng bilirubin tự do. Khhi lượng bilirubin trong máu tăng quá cao (trên 20mg% hoặc thấp hơn ở trẻ đẻ non, ngạt, hạ đường máu) sẽ thấm vào các tổ chức có chứa nhiều lipid. Bilirubin tự do gây độc tế bào não và hủy hoại tế bào thần kinh bằng cách ức chế các enzym nội bào. Các tế bào thần kinh của các nhân xám trung ương (thể vân, đồi thị) bị nhuốm vàng, để lại các di chứng thần kinh nặng nề mặc dù triệu chứng vàng da sẽ giảm dần. Trẻ em bị biến chứng này sẽ ngủ li bì, bỏ bú, giảm hoặc mất dần các phản xạ sơ sinh, trưng lực cơ giảm, thở chậm dần hoặc tăng trương lực cơ toàn thân, người ưỡn cong, có các vận động bất thường, các chi xoắn vận, khóc thét, co giật ngừng thở dài, hôn mê và có thể dẫn đến tử vong. Nếu sống sót thì thường mang di chứng vận động và tinh thần nặng nề như bại não, mù, liệt.

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh - vàng da nhân não

  • Hội chứng mật đặc: biến chứng này xảy ra sau vàng da tăng bilirubin tự do không được điều trị hoặc trong khi điều trị khiến da vàng xỉn và phân bạc màu. Tăng bilirubin trong máu chủ yếu là billirubin kết hợp.

Điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh như thế nào?

Tất cả các trẻ sơ sinh đều phải được theo dõi màu da hàng ngày. Những trường hợp trẻ có da vàng sớm, vàng đậm, tăng nhanh phải được điều trị kịp thời với nguyên tắc làm giảm nhanh bilirubin tự do trong máu bằng nhiều phương pháp kết hợp và điều trị nguyên nhân nếu được. Các biện pháp đang được áp dụng để điều trị hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh như:

  • Liệu pháp ánh sáng (chiếu đèn): đây là phương pháp được ưu tiên sử dụng bởi giá thành rẻ, có hiệu quả cao và dễ áp dụng. Được chỉ định cho tất cả những trẻ vàng da tăng bilirubin tự do trwn 15mg% do bất cứ nguyên nhân nào. Chỉ định chiếu đèn phụ thuộc vào mức độ tăng của bilirubin, cân nặng và ngày tuổi của trẻ. Khi thực hiện biện pháp này thì trẻ cởi trần truồng, mắt bịt băng đen và nằm trên khăn trải màu trắng để tăng diện tích da sáng. Khoảng cách lý tưởng từ trẻ tới đèn là 20 cm, tốt nhất là cho trẻ nằm trong lồng ấp hoặc giường nhỏ nhưng phải theo dõi thân nhiệt của trẻ thường xuyên và thay đổi tư thế cho trẻ sau mỗi 2 giờ. Tuy nhiên biện pháp này cũng gây ra những tác dụng phụ như sốt, mất nước, da mẩn đỏ, da đồng hay ỉa chảy.

Hội chứng vàng da ở trẻ sơ sinh - liệu pháp ánh sáng

  • Thay máu: chỉ định thay máu khi bilirubin tự do tăng cao trên 20 mg/l do bất cứ nguyên nhân nào để tránh bilirubin ngấm vào tế bào não. Máu được dùng để thay tốt nhất là máu tươi hoặc lấy dưới 3 ngày và được thay qua tĩnh mạch rốn. Khi áp dụng biện pháp này cần hết sức cẩn trọng bởi nó có thể gây ra những biến chứng nguy hiểm như trụy tim do tốc độ thay quá nhanh, tắc mạch do cục máu đông hoặc khí, hạ nhiệt độ, hạ đường huyết, rối loạn điện giải như tăng kali, nattri, giảm canxi, rối loạn thăng bằng toan kiềm, giảm tiểu cầu, nhiễm khuẩn và thậm chí có thể tử vong.
  • Một số điều trị hỗ trợ khác có thể được áp dụng như: truyền dung dịch glucose 10%; truyền albumin, tăng chất thải ruột bằng cách cho trẻ ăn sớm hay clofibrat dugnf cho trẻ sơ sinh có nguy cơ vào lúc 48 giờ tuổi.
  • Tư vấn cho các bà mẹ sau sinh cần nằm ở phòng đủ ánh sáng để có thể phát hiện sớm các bất thường về màu da của con mình.

About dieutri

Check Also

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là hậu quả của rất nhiều căn bệnh nhưng nó là bệnh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *