Home / Kiến thức / Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh “quốc dân”

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh “quốc dân”

Những năm gần đây số lượng bệnh nhân được phát hiện sỏi thận có chiều hướng gia tăng nhanh chóng. Bệnh diễn tiến âm thầm và đa số chỉ được phát hiện khi đã muộn dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng. Những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, lười vận động khiến căn bệnh đang ngày càng trẻ hóa và tiềm ẩn nguy cơ trở thành căn bệnh “quốc dân” khi những con số thống kê chỉ tăng chứ không thấy giảm.

Tổng quan về sỏi thận

Sỏi thận là căn bệnh phổ biến nhất ở đường tiết niệu. Chúng có thể có ở mọi vị trí trong đường tiết niệu, từ thận, niệu quản, bàng quang đến niệu đạo (ở nam giới, do niệu đạo của nữ giới quá ngắn để có thể xuất hiện sỏi) và đều gọi chung là sỏi thận. Những viên sỏi hình thành do sự tích tụ acid và muối khoáng lâu ngày gây nên những cơn đau buốt khó chịu cho người bệnh.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - tổng quan bệnh

Số lượng người bị sỏi thận đang ngày càng gia tăng một cách nhanh chóng. Tuy chưa có thống kê cụ thể nhưng ước tính Việt Nam có khoảng 8000 ca mắc sỏi thận được phát hiện mỗi năm. Số ca suy thận đang chiếm tới 6.73% dân số và chỉ 10% trong số 0,09% bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối được lọc máu, số còn lại đêu tử vong (số liệu đến năm 2015). Liệu những con số trên đã đủ khiến bạn giật mình?

Nguyên nhân hình thành sỏi thận

Có rất nhiều nguyên nhân gây sỏi thận mà chúng ta không biết hoặc vô tình mắc phải. Và đó là lý do khiến căn bệnh này ngày càng phổ biến. Nắm được những nguy cơ gây sỏi thận dưới đây có thể giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả.

  • Uống không đủ nước: đây là nguyên nhân đầu tiên nên được nhắc đến. Uống nước không đủ khiến các chất độc trong thận không được đào thải ra ngoài, lâu ngày tích tụ và hình thành sỏi thận.
  • Ăn quá mặn: chúng ta vẫn được cảnh báo rằng ăn mặn không tốt cho sức khỏe nhưng nhiều người lại chỉ thực sự quan tâm đến vị giác nhất thời mà bỏ qua những nguy cơ tiềm ẩn đằng sau. Việc tiêu thụ lượng muối lớn sẽ làm tăng sự bài tiết canxi ở thận, tạo áp lực lên thận. Thêm nữa khi chất cặn bã không được đào thải thường xuyên, sỏi canxi sẽ hình thành ở bể thận. Chế độ tiêu thụ muối hợp lí mà một người trưởng thành nên áp dụng nên dừng ở 2300mg, những người bị huyết áp cao thì chỉ nên tiêu thụ 1500mg/ngày mà thôi.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - ăn quá mặn

  • Tiêu thụ quá nhiều thịt, đặc biệt là thịt gia cầm và thịt đỏ khi chúng khiến nguy cơ bị sỏi thận tăng 30-50% so với những người chỉ ăn rau và cá.
  • Thiếu canxi: thừa canxi cũng tạo sỏi mà thiếu canxi cũng tạo sỏi là như thế nào?  Theo một nghiên cứu được thực hiện vào năm 2013 của trường Y khoa Harvard thì gốc rễ vấn đề ở đây là sự cân bằng. Việc thừa canxi tích thành sỏi là điều hiển nhiên dễ thấy rồi nhưng thiếu canxi sẽ khiến các oxalate thay vì liện kết với canxi trong đường tiêu hóa như bình thường sẽ chuyển sang liên kết với canxi trong nước tiểu và hình thành sỏi thận.
  • Ăn nhiều rau trộn: ô hay kì lạ nhỉ! Không phải là ăn nhiều rau xanh và trái cây là tốt sao? Thì đúng là thế nhưng các loại rau như rau bina, rau bó xôi, rau chân vịt, đại hoàng và củ cải đỏ – những loại thường dùng để làm salad ấy chứa nhiều oxalate – chất kết hợp với canxi trong đường tiết niệu để tạo sỏi. Vì thế hãy hạn chế “đam mê” với món rau trộn và ăn những loại rau ít oxalate là được.
  • Không ăn cái loại trái cây họ cam, quýt: trong những loại quả này có chứa citrate – một chất có thể làm giảm nguy cơ sỏi thận
  • Nhiễm trùng đường tiết niệu tái phát
  • Béo phì: những người thừa cân sẽ phái đối mặt với nguy cơ sỏi thận cao hơn 35% so với những người có thân hình cân đối. Nguyên nhân chưa được chỉ rõ nhưng có thể là do sự thay đôi pH trong nước tiểu khiến acid uric tích tụ và hình thành sỏi.
  • Sử dụng quá nhiều thuốc nhuận tràng: nhiều người thấy hơi khó tiêu là tự ý đi mua thuốc về uống để giảm cảm giác khó chịu. Tuy nhiên những loại thuốc này sẽ cản trở khả năng hấp thu chất dinh dưỡng và làm mất cân bằng điện giải, đi một đường rồi lại tìm đến nguy cơ đóng cặn sỏi mà thôi.
  • Dùng thuốc đau nửa đầu bừa bãi: ở Việt Nam, việc mua thuốc còn khá dễ dàng, các nhà thuốc vẫn bán thuốc khi người mua yêu cầu mà không cần có đơn của bác sĩ, chính vì thế việc lạm dụng thuốc và sẻ dụng thuốc bừa bãi đặc biệt phổ biến. Thuốc topiramate dùng cho những bệnh nhân đau nửa đầu có thể làm tăng nồng độ pH trong đường tiết niệu và tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.
  • Uống nước có gas: uống nhiều nước có lợi cho sức khỏe và giảm nguy cơ hình thành sỏi nhưng không phải loại nước nào cũng đều tốt. Những đồ uống có gas lại là nguyên nhân làm tăng tỉ lệ sỏi thận thêm 23%, hạn chế uống những đồ uống này là tốt nhất.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - uống nước có gas

  • Có các bệnh về đường ruột do chúng làm mất nước và tích tụ hóa chất gây ảnh hưởng đến quá trình bài tiết của thận, dẫn đến nguy cơ hình thành sỏi.
  • Phẫu thuật giảm cân: nếu muốn giảm cân hãy tập thể dục chứ đừng can thiệp dao kéo hay thực hiện các biện pháp nhịn ăn nào bởi sau đó khả năng hấp thụ canxi sẽ bị giảm đi, khiến cơ thể bị thiếu hụt và vì sao hình thành sỏi thì phía trên có giải thích rồi đấy.
  • Uống nhiều trà đá: trà đá đang dần trở thành “đồ uống quốc gia” nhưng trong trà, nhất là trà đen có chứa lượng oxalate rất cao và đó là nguyên nhân gây sỏi thận đó bạn. (1)

Triệu chứng bị sỏi thận

Nhiều người chủ quan cho rằng sỏi thận là phải gây đau và nếu chưa thấy dấu hiệu của những cơn đau thì yên tâm mình không có vấn đề gì và không đi khám để đến khi phát hiện ra thì đã muộn. Thực tế có những sỏi không hề gây đau và có diễn biến khá âm thầm nhưng có một số dấu hiệu có thể cho biết bạn đã bị sỏi thận.

  • Tiểu nhiều, tiểu buốt: đi tiểu nhiều lần trong ngày dù không uống quá nhiều nước và cảm giác buốt mỗi khi đi tiểu là dấu hiệu cho biết những viên sỏi có thể đã xuất hiện ở bàng quang hay niệu quản rồi.
  • Đau lưng, đau mạn sườn: người bệnh thường hay có cảm giác đau hai hố thắt lựng, đau bụng, thậm chí lan xuống cả đùi. Khi có những tác động mạnh như chạy, nhảy, mang vác, thay đổi tư thế hay đi vào những vùng xóc có thể xuất hiện những cơn đau thắt lưng kèm những biểu hiện chướng bụng, buồn nôn…
  • Đau bụng: nếu sỏi nằm ở bể thận thì sẽ xuất hiện những cơn đau âm ỉ nhưng nếu sỏi thận hai bên thì sẽ khiến đau toàn bộ vùng thắt lưng, xuyên cả ra hông và lưng.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - đau lưng

  • Tiểu ra máu: nước tiểu hồng, đỏ rồi tối sẫm là dấu hiệu cho thấy các viên sỏi đang lớn dần, di chuyển và cọ xát gây ra.
  • Nước tiểu có mùi hôi, hăng do chất độc và hóa chất
  • Đau khi ngồi lâu: nếu duy trì một tư thế như ngồi hay nằm ở một tư thế nhất định trong thời gian dài sẽ tạo áp lực lên các khu vực bị ảnh hưởng bởi sỏi thận và nếu thực sự có sỏi, chúng sẽ cọ xát vào nội tạng và gây đau.
  • Sốt: do nhiễm trùng đường tiết niệu
  • Sưng: những khu vực quanh vùng bụng chứa thận và háng có thể bị sưng. (2)

Biến chứng nguy hiểm sỏi thận gây ra

Tắc đường tiểu

Sỏi hình thành trong lòng đường tiểu  có thể rơi vào niệu quản, niệu đạo hay cuống đài thận sẽ gây tắc đường tiểu. Việc này sẽ tạo thêm một áp lực rất lớn khiến niệu đạo sẽ phải co bóp mạnh hơn để tống sỏi ra ngoài, từ đó khiến người bệnh đau hơn tại những vùng như sườn bụng, giữa xương sườn và hông, đau lan dần tới háng, cảm giác đau từ âm ỉ đến quặn thắt.

Thêm vào đó khi đường tiểu bị tắc sẽ làm tăng tình trạng ứ nước ở thận hay niệu quản. Nếu sỏi được lấy ra kịp thời sẽ không có gì nguy hiểm nhưng nếu để lâu sẽ khiến thận giãn mỏng như một túi nước, các đài thận bị căng trướng, tạo ra áp lực vào thần kinh thận và vỏ thận gây ra những cơn đau quặn thắt. Lâu dần thận mất khả năng phục hồi rồi dẫn đến bí tiểu.

Suy thận cấp và mạn tính

Vắng 50% số đơn vị thận con người vẫn có thể sống bình thường, đó là lý do vì sao mất một quả thận không ảnh hưởng quá lớn đến sức khỏe nhưng nếu tỉ lệ đó lên đến 75% thì thận sẽ bị suy. Sỏi trong đường niệu cọ xát còn khiến niêm mạc bị viêm, phù nề, là xơ hóa thành đường tiểu, đài thận, làm giảm chức năng co bóp khiến nước tiểu tồn đọng. Nhiễm khuẩn nặng hơn sẽ khiến thận bị suy và phải cân nhắc đến những biện pháp điều trị tốn kém như ghép thận hay chạy thận nhân tạo. Trường hợp thận mủ toàn diện phải cắt bỏ hoàn toàn.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - suy thận mạn tính

Vỡ thận

Nếu tổn thương nghiêm trọng ở cả hai quả thận sẽ khiến bệnh nhân bí tiểu hoàn toàn, gây ra ứ nước to ở thận, lảm mỏng vách thận, có thể dẫn đến vỡ thận và tử vong. Dù trường hợp này khá hiếm gặp nhưng nếu bệnh khong được phát hiện và điều trị sớm thì cũng không thể nói trước được điều gì.  (3)

Điều trị sỏi thận như thế nào?

Tùy vào tình trạng của người bệnh và nguyên nhân gây bệnh mà sẽ có các biện pháp điều trị phù hợp cho từng trường hợp. Tuy nhiên nếu bệnh được phát hiện sớm, hầu hết đều không cần đến các biện pháp can thiệp ngoại khoa. Uống nhiều nước có thể giúp rửa hệ thống tiết niệu và đào thải sỏi thận ra ngoài. Người bệnh sỏi thận nên uống từ 2,5 – 3 lít nước mỗi ngày. Nếu bệnh nhân bị đau buốt khó chịu, các bác sĩ có thể kê thêm một số loại thuốc giảm đau như ibuprofen (Advil, Motrin…), acetaminophen (Tylenol…) hay naproxen sodium (Aleve).

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - phẫu thuật sỏi thận

Khi sỏi thận quá lớn và gây ra những tổn thương như chảy máu, nhiễm trùng đường tiết niệu, một số biện pháp sẽ được áp dụng để can thiệp là:

  • Dùng sóng âm: đây là biện pháp tán sỏi ngoài cơ thể nhằm tạo ra những dao động mạnh nhằm phá vỡ sỏi thành từng miếng nhỏ để có thể bìa tiết qua đường tiểu. Người bệnh có thể được tiêm thuốc mê bởi phương pháp này có thể gây đau, gây ra tiểu máu, để lại các vết bầm tím trên lưng, bụng hoặc chảy máu quanh thận và các cơ quan xung quanh.
  • Phẫu thuật: thủ thuật này được tiến hành bằng một vết rạch ở lưng để lấy sỏi qua da nếu sóng âm không hiệu quả.
  • Mổ nội soi: sử dụng các công cụ đặc biệt để bẫy sỏi hoặc tán sỏi thành những phần nhỏ có thể đi qua đường tiểu.
  • Phẫu thuật tuyến cận giáp: áp dụng biện pháp này khi các sỏi canxi xuất hiện ở bốn góc của tuyến giáp và phải tiến hành phẫu thuật để cắt bỏ.
  • Dùng thuốc: một số loại thuốc có tác dụng nhất định trong việc kiểm soát mức axit hoặc kiềm trong nước tiểu. Tùy từng loại sỏi và tình trạng bệnh mà các bác sĩ sẽ kê đơn với những loại thuốc nhất định. (4)

Các biện pháp phòng sỏi thận

  • Uống nước và uống nhiều nước: đó là biện pháp ngừa sỏi thận tốt nhất giúp hệ bài tiết hoạt động tốt hơn. Và với những người bị sỏi thận, những sỏi nhỏ hoàn toàn có thể được bài tiết ra ngoài qua đường tiểu mà không cần bất cứ can thiệp y tế nào nếu người bệnh uống đủ nước. Tuy nhiên không phải cứ uống càng nhiều nước là càng tốt. Cơ thể có những nhu cầu nhất định, hãy đo lượng nước tiểu để biết mình có đang uống đủ nước hay không. Còn nếu nước tiểu trắng, đó là dấu hiệu cho thấy bạn đang nạp hơi thừa nước rồi, không nhất thiết phải như thế đâu.

Sỏi thận và những nguy cơ tiềm ẩn thành căn bệnh "quốc dân" - uống nước

  • Giảm lượng thực phẩm nhiều oxalate nạp vào cơ thể. Đó là những loại như củ cải đường, đại hoàng, rau bina, củ cải Thụy Sĩ, khoai tây ngọt, socola, trà hay các sản phẩm từ đậu nành.
  • Chế độ ăn lành mạnh, ít muối, thay các loại protein từ động vật bằng các loại hạt và đậu giúp giảm nguy cơ sỏi thận.
  • Bổ sung thực phẩm giàu canxi, những loại này không làm tăng nguy cơ sỏi thận. Tuy nhiên cũng không nên dung nạp quá nhiều, tham khảo thêm ý kiến của bác sĩ.
  • Không nên nhịn tiểu
  • Không nên ngồi quá lâu một chỗ, thay đổi tư thế thường xuyên.

About dieutri

Check Also

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là gì và có nguy hiểm không?

Viêm cầu thận là hậu quả của rất nhiều căn bệnh nhưng nó là bệnh …

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *